فصل پنجم از باب سوّم از مقالهء دوّم در سبب اختلاف صور عناصر اربعه و بيان اسباب امتزاجات كه مبادى تركيب مركباتند « 1 » شيخ ابو على ابن سينا نقل كرده در شفا از جماعتى منتسبين به علم حكمت ، كه چون حركت فلك مستدير است ، واجب است از استداره و اختلاف اوضاع او نسبت به جسمى « 2 » ساكن ، در جوف فلك ، پس لا محاله محاكّه با جسم مذكور واقع شود و موجب تسخين او شده مستحيل به نار گردد . و آنچه از جسم مذكور ، دور باشد از فلك و در حوالى مركز واقع باشد ، به سكون خود بماند و مايل تبرّد « 3 » و كثافت شود ، تا آنكه مستحيل گردد به ارض ؛ و آنچه از اين جسم « 4 » ما بين نار و ارض واقع شود ، آنچه « 5 » در يلى نار است حارّ باشد ، ليكن حرارتى كمتر از حرارت نار و آنچه در يلى ارض است كثيف باشد ، كثافتى اقل از كثافت ارض ؛ و قلّت حرارت و قلّت كثافت ، موجب رطوبت باشند ، پس ما يلي نار ، حار رطب بود « 6 » و آن هوا باشد و ما يلي ارض ، بارد رطب و آن ماء باشد ، و سبب كون عناصر همين باشد .

--> ( 1 ) الف ، ب ، ج : « مركبات » ندارد . ( 2 ) ج : باشد . ( 3 ) الف ، ب : به برد . ( 4 ) الف : « از اين جسم » ندارد . ( 5 ) الف : و . ( 6 ) الف : باشد .